Moscoso contra Fonseca: unha guerra privada con arcebispo dentro

Para entender por que este castelo importa hai que aceptar unha idea que incomoda: na Galicia do século XV, a Igrexa era un poder territorial, con rendas, xurisdicións, fortalezas e xente armada. O arcebispo de Santiago non era só unha autoridade espiritual; era o maior señor do país.

O tabuleiro

Os Moscoso controlaban un bloque de territorio na Costa da Morte no que Vimianzo era peza central. A mitra compostelá reclamaba dereitos sobre boa parte dese mesmo espazo. Non era un desacordo teórico: eran ingresos concretos, peaxes, xustiza e vasalos.

Durante décadas o conflito toma todas as formas posibles: pleitos, acordos, tomas de posesión pola forza, cesións temporais e rupturas. O castelo cambia de mans máis dunha vez.

1465

O momento no que o pulso se rompe ten data. Alonso II de Fonseca, arcebispo de Santiago, é retido polos Moscoso e mantido preso.

Convén medir o que isto significaba. Non era un incidente diplomático: era a demostración pública de que a autoridade superior de Galicia podía ser neutralizada por un liñaxe rexional. Se o arcebispo non podía protexerse a si mesmo, ninguén podía protexer a ninguén.

A tradición oral engadiu a este episodio detalles moi vívidos, incluído o coñecido relato da cheminea. Eses relatos están recollidos á parte, porque non teñen respaldo documental e mesturalos coa crónica sería facer trampa.

O que veu detrás

Dous anos. Ese é o tempo que pasou entre o cativerio dun arcebispo nunha fortaleza da Costa da Morte e o momento en que esa fortaleza deixou de existir.

Non é unha coincidencia. A revolta irmandiña de 1467 estalou nun país onde os poderes que debían garantir a orde levaban anos demostrando publicamente que non eran capaces de garantir nin a súa propia seguridade. Os Moscoso, ao ter preso a Fonseca, non só humillaron un rival: ensinaron a todo o mundo que os señores eran vulnerables.

Alguén tomou nota.