Lendas do castelo

É a lenda máis repetida e a que máis versións ten. Segundo quen a conte, o túnel sae baixo a torre da homenaxe e vai dar a un pazo, a unha igrexa, ao río ou directamente ao mar. A distancia varía entre uns centos de metros e varios quilómetros.

Que se pode dicir con certeza: non se documentou ningún pasadizo destas características nas intervencións arqueolóxicas do recinto.

Por que existe a historia: case todas as fortalezas europeas teñen a súa versión do túnel. Adoita nacer de dúas cousas reais. A primeira, que os castelos si tiñan estruturas subterráneas —alxibes, silos, adegas, galerías de servizo— que ao derrubarse deixan ocos que a memoria popular alonga. A segunda, que un pobo que viu como se derrubaba a fortaleza en 1467 tiña boas razóns para imaxinar por onde escapara o señor.

A lenda non é falsa por ser lenda. Simplemente conta outra cousa: non a arquitectura do castelo, senón o que a xente pensaba de quen vivía nel.

Na comarca hai dolmens chamados Pedra Moura, e non é casualidade. En toda Galicia, os monumentos megalíticos —e con frecuencia tamén os castelos— foron atribuídos pola tradición ás mouras: seres femininos que gardan tesouros, que aparecen peiteándose ao amencer e que serían capaces de erguer nunha soa noite pedras que ningunha persoa podería mover.

O mecanismo é sempre o mesmo. Diante dunha construción cuxa autoría se perdeu, a explicación popular non deixa un baleiro: enche o oco cun axente sobrenatural. Cando o castelo caeu e se reconstruíu varias veces, esa lóxica tamén se aplicou aquí.

Convén dicilo claro: os dolmens son obra de comunidades neolíticas perfectamente humanas, e o castelo é obra de canteiros dos que en boa parte coñecemos o período e as técnicas. As mouras non son unha teoría alternativa sobre a construción. Son literatura oral, e como tal merecen conservarse e non confundirse.